Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát các chính sách thuế nhằm hỗ trợ doanh nghiệp, giảm áp lực cho người lao động, đồng thời kiểm soát chặt nguy cơ lợi dụng ưu đãi để lách thuế.
Chiều 22/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế thu nhập cá nhân. Dự án luật được đánh giá có nhiều nội dung hướng tới tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ, đồng thời cập nhật chính sách thuế phù hợp với những thay đổi của nền kinh tế và hoạt động quản lý đất đai, kinh tế số.
Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao quá trình chuẩn bị hồ sơ của cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan thẩm tra. Tuy nhiên, ông lưu ý hồ sơ dự án luật cần được hoàn thiện đúng quy trình, thủ tục xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, trong đó cần có báo cáo thẩm định chính thức của Bộ Tư pháp trước khi trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Theo Chủ tịch Quốc hội, việc sửa đổi các luật thuế lần này cơ bản đi theo hướng hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, giảm gánh nặng cho người lao động và cập nhật những vấn đề phát sinh trong thực tiễn quản lý. Tuy nhiên, một trong những yêu cầu quan trọng là phải bảo đảm tính ổn định của chính sách trong dài hạn, đồng thời nâng cao hiệu quả thực thi dựa trên dữ liệu.
Ông đề nghị nghiên cứu cơ chế tự động điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh và hệ số thuế đất để chính sách có thể thích ứng với biến động kinh tế, thay vì phải thường xuyên sửa luật khi các điều kiện thực tế thay đổi.
Bên cạnh đó, hiệu quả của các chính sách ưu đãi thuế cần được đánh giá định kỳ. Việc liên thông dữ liệu giữa các cơ quan quản lý cũng cần được thực hiện đồng bộ nhằm hạn chế tình trạng thông tin phân tán, gây khó khăn cho công tác quản lý và giám sát.
Một vấn đề khác được lưu ý là nguy cơ doanh nghiệp lợi dụng chính sách để giảm nghĩa vụ thuế thông qua quan hệ liên kết hoặc chia nhỏ quy mô hoạt động. Do đó, dự thảo cần có công cụ kiểm soát phù hợp, nhất là trong bối cảnh mô hình kinh doanh ngày càng đa dạng.
Đáng chú ý, dự thảo luật đề xuất miễn thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập của doanh nghiệp, cá nhân kinh doanh từ hoạt động cung cấp suất ăn cho các cơ sở giáo dục và cơ sở khám chữa bệnh.
Theo cơ quan soạn thảo, chính sách này nhằm góp phần khắc phục những bất cập trong bảo đảm an toàn thực phẩm tại trường học, bệnh viện, đồng thời tạo động lực để doanh nghiệp và hộ kinh doanh tham gia cung cấp các suất ăn bảo đảm chất lượng.
Tuy nhiên, đề xuất trên vẫn nhận được nhiều ý kiến khác nhau tại phiên họp. Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng miễn thuế không phải là công cụ trực tiếp để bảo đảm việc tuân thủ các quy định về an toàn thực phẩm.
Cơ quan này cũng đặt vấn đề về khả năng lợi ích từ việc miễn thuế thực sự được chuyển thành việc giảm giá hoặc nâng cao chất lượng suất ăn. Nếu không có cơ chế kiểm soát cụ thể, chưa có cơ sở chắc chắn để xác định doanh nghiệp sẽ sử dụng phần lợi ích từ ưu đãi thuế cho mục tiêu này.
Từ góc độ quản lý, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải lưu ý nhiều doanh nghiệp cung cấp suất ăn hiện không chỉ hoạt động trong trường học, bệnh viện mà còn phục vụ khu chế xuất, khu công nghiệp, ngành hàng không và nhiều lĩnh vực khác.
Do đó, nếu áp dụng chính sách miễn thuế, cần xác định rõ phần thu nhập phát sinh từ hoạt động cung cấp suất ăn cho trường học, bệnh viện với doanh thu từ những hoạt động kinh doanh còn lại. Đây là điều kiện quan trọng để tránh tình trạng ưu đãi thuế được áp dụng rộng hơn phạm vi chính sách hướng tới.
Một số ý kiến cũng đề nghị thay vì ưu đãi thuế cho đơn vị cung cấp suất ăn, cơ quan quản lý có thể nghiên cứu phương án hỗ trợ trực tiếp vào bữa ăn học đường. Cách tiếp cận này được cho là có thể giúp nguồn lực hỗ trợ đến trực tiếp đối tượng thụ hưởng, đồng thời thuận lợi hơn trong việc xác định và kiểm tra hiệu quả chính sách.
Kết luận nội dung này, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị Chính phủ tiếp tục cân nhắc, rà soát kỹ căn cứ chính trị, pháp lý và thực tiễn trước khi quyết định có tiếp tục đưa chính sách ưu đãi thuế đối với dịch vụ cung cấp suất ăn vào dự thảo hay không.
Trường hợp tiếp tục đề xuất, Chính phủ cần làm rõ điều kiện và tiêu chí để được hưởng ưu đãi, đồng thời xây dựng cơ chế xác định riêng phần thu nhập thuộc diện miễn thuế. Cùng với đó là quy định về kiểm tra, hậu kiểm và xử lý vi phạm để bảo đảm chính sách không bị lợi dụng.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng yêu cầu có cơ chế đánh giá hiệu quả sau khi chính sách được triển khai. Qua đó, cơ quan quản lý có thể xác định liệu ưu đãi thuế có thực sự đạt mục tiêu ban đầu hay không, cũng như kịp thời điều chỉnh nếu phát sinh bất cập.
Việc sửa đổi các luật thuế lần này vì vậy không chỉ đặt vấn đề giảm nghĩa vụ tài chính cho một số nhóm doanh nghiệp, người dân mà còn hướng tới xây dựng cơ chế thuế ổn định, minh bạch và phù hợp hơn với thực tiễn kinh tế. Trong đó, yêu cầu cân bằng giữa hỗ trợ sản xuất, kinh doanh và bảo đảm nguồn thu ngân sách tiếp tục là vấn đề được đặt ra trong quá trình hoàn thiện dự luật.
Hoài Sơn
