Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và thị trường lao động liên tục biến động, năng lực học tập đang trở thành một lợi thế cạnh tranh mới của doanh nghiệp. Tại hội thảo “Xây dựng doanh nghiệp học tập trong thành phố học tập” diễn ra ngày 8/10, nhiều chuyên gia, doanh nhân cho rằng việc học cần được đưa vào chính hệ điều hành của doanh nghiệp, đồng thời tạo thành một mạng lưới liên kết giữa doanh nghiệp, nhà trường và cộng đồng.
Sáng 8-10, tại Nhà hát VOH, Đài Phát thanh và Truyền hình TP.HCM tổ chức hội thảo “Xây dựng doanh nghiệp học tập trong thành phố học tập: Học nhanh hơn sự thay đổi”. Sự kiện là hoạt động chuyên đề của Tuần lễ Doanh nhân và Sách năm 2026, hướng tới khởi động và lan tỏa phong trào xây dựng doanh nghiệp học tập trên địa bàn thành phố.
Nếu trước đây quy mô vốn, công nghệ, nhà máy hay thị phần thường được xem là những lợi thế cốt lõi của doanh nghiệp, thì trong môi trường kinh doanh mới, khả năng học hỏi và thích ứng ngày càng trở thành yếu tố quyết định.
Công nghệ có thể được mua, quy trình có thể được sao chép, nhưng khả năng một tổ chức nhanh chóng tiếp nhận tri thức, rút kinh nghiệm từ thành công và thất bại, sau đó chuyển hóa thành hành động là năng lực khó sao chép hơn.
Thực tế, không ít doanh nghiệp vẫn đồng nhất đào tạo với học tập. Một chương trình đào tạo có thể giúp nhân viên bổ sung kiến thức, nhưng chưa chắc tạo ra một tổ chức biết học. Khi kinh nghiệm không được lưu giữ, chia sẻ và chuyển hóa thành quy trình, doanh nghiệp có thể lặp lại những sai lầm cũ hoặc mất đi lượng tri thức đáng kể khi nhân sự chủ chốt rời đi.
Bà Vưu Lệ Quyên, Tổng Giám đốc Biti’s
Từ góc nhìn này, xây dựng doanh nghiệp học tập không đơn thuần là tổ chức thêm các khóa đào tạo, mà là thay đổi cách doanh nghiệp vận hành.
Tại hội thảo, hệ giá trị ba tầng được giới thiệu như một khung tham chiếu gồm doanh nhân học tập, doanh nghiệp học tập và cộng đồng doanh nghiệp học tập. Trong đó, người lãnh đạo phải là người học trước, làm gương và tạo môi trường để nhân viên cùng học. Ở cấp độ tổ chức, tri thức phải được lưu giữ, chia sẻ và chuyển hóa thành cải tiến về sản phẩm, quy trình và chiến lược. Cao hơn, các doanh nghiệp cần học hỏi lẫn nhau để những mô hình hiệu quả không dừng lại trong phạm vi một tổ chức.
Các nội dung này được cụ thể hóa qua những chia sẻ của bà Tiêu Yến Trinh, Tổng Giám đốc TalentNet; bà Vưu Lệ Quyên, Tổng Giám đốc Biti’s; ông Nguyễn Khắc Nguyện, Phó Tổng Giám đốc ACB và bà Trịnh Mai Phương, Phó Chủ tịch phụ trách Nhân sự Unilever Việt Nam.
Bà Trịnh Mai Phương, Phó Chủ tịch phụ trách Nhân sự Unilever Việt Nam
Một vấn đề được đặt ra tại phiên thảo luận “Học nhanh hơn sự thay đổi” là nếu muốn xây dựng TP.HCM thành thành phố học tập, việc học không thể chỉ diễn ra trong trường học.
Bởi mỗi người có thể dành nhiều năm trong hệ thống giáo dục chính quy nhưng sau đó tiếp tục làm việc hàng chục năm trong các doanh nghiệp, tổ chức. Vì vậy, nơi làm việc chính là một không gian học tập quan trọng của người trưởng thành.
Theo bà Tiêu Yến Trinh, doanh nghiệp hiện đã có nhiều hoạt động phối hợp với các trường đại học, từ tuyển thực tập sinh đến đưa chuyên gia về trường chia sẻ kiến thức và kỹ năng thực tế. Tuy nhiên, nếu có một cơ chế giúp nhiều doanh nghiệp cùng tham gia đào tạo, trang bị kỹ năng cho sinh viên ngay từ năm đầu đại học, sự kết nối giữa nhà trường và thị trường lao động sẽ hiệu quả hơn.
Đây cũng là một trong những điểm cần được thúc đẩy trong quá trình hình thành hệ sinh thái học tập của thành phố: doanh nghiệp không chỉ tuyển dụng nguồn nhân lực từ trường học mà cần tham gia sớm hơn vào quá trình hình thành năng lực cho người học.
Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp cũng cần tiếp cận nguồn tri thức và nhân lực từ các trường đại học một cách thuận lợi hơn. Khi nhà trường, doanh nghiệp và người học có thể kết nối thường xuyên thay vì thông qua những chương trình riêng lẻ, khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của thị trường lao động sẽ được thu hẹp.
Một vấn đề khác được các diễn giả nhấn mạnh là tốc độ thay đổi của việc làm. Người lao động trong tương lai có thể phải thay đổi công việc, ngành nghề hoặc liên tục bổ sung kỹ năng mới. Vì vậy, reskill và upskill không còn là lựa chọn mà ngày càng trở thành yêu cầu thiết yếu.
Đại diện doanh nghiệp cho rằng thành phố cần nghiên cứu những cơ chế hỗ trợ người lao động trong quá trình chuyển đổi nghề nghiệp, giúp họ tiếp cận các kỹ năng tương lai ngay cả khi vẫn đang làm việc. Đây không chỉ là câu chuyện của từng cá nhân mà còn liên quan trực tiếp đến năng suất lao động và an sinh xã hội.
Từ góc độ chính sách, các diễn giả cũng đề xuất nghiên cứu những cơ chế khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Khi đầu tư vào con người được xem là một ưu tiên, doanh nghiệp sẽ có thêm động lực xây dựng chiến lược học tập dài hạn.
Bên cạnh đó, các trường đại học cần tiếp tục nghiên cứu phương pháp học phù hợp với đặc điểm văn hóa và nhu cầu của cư dân thành phố. Học tập hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào nội dung mà còn phụ thuộc vào phương pháp, cách triển khai và khả năng ứng dụng trong thực tế.
Từ những thảo luận tại hội thảo, xây dựng thành phố học tập được nhìn nhận không phải là nhiệm vụ riêng của ngành giáo dục. Chính quyền cần kiến tạo cơ chế, trường đại học cung cấp tri thức, doanh nghiệp là chủ thể hành động, còn truyền thông đóng vai trò kết nối và lan tỏa.
Một hướng đi được đặt ra là kết nối cộng đồng doanh nghiệp, các hiệp hội và mạng lưới chuyên môn để hình thành những cộng đồng cùng học, cùng chia sẻ kinh nghiệm và cùng nâng cao năng lực.
Theo các diễn giả, nếu mỗi doanh nghiệp trở thành một tổ chức biết học, rồi các doanh nghiệp tiếp tục học hỏi lẫn nhau, quá trình này có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa lớn hơn nhiều so với từng chương trình đào tạo riêng lẻ.
Hội thảo vì thế không chỉ đặt câu hỏi doanh nghiệp cần đào tạo gì cho nhân viên, mà sâu hơn là doanh nghiệp đã thực sự biết học hay chưa. Khi việc học trở thành một phần của văn hóa và hệ điều hành, doanh nghiệp sẽ có khả năng thích ứng nhanh hơn trước công nghệ, thị trường và những biến động của nguồn nhân lực.
Trong hành trình xây dựng TP.HCM trở thành thành phố học tập, doanh nghiệp chính là một trong những không gian quan trọng để biến tinh thần học tập suốt đời thành thực tế. Một doanh nghiệp có thể lớn lên nhờ vốn và công nghệ, nhưng để thích ứng và đi đường dài, năng lực học hỏi có thể mới là yếu tố quyết định.
Phan Thái
