Các QCVN không chỉ là công cụ quản lý nhà nước quan trọng nhằm đảm bảo an toàn, chất lượng, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường, mà còn là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và khả năng tiếp cận thị trường quốc tế của doanh nghiệp Việt Nam.
Trong quá trình đó, Thực hành Quy định tốt (Good Regutatory Practices – GRP) là công cụ thiết yếu giúp nâng cao chất lượng và hiệu quả của các quy định kỹ thuật, góp phần tạo môi trường pháp lý ổn định, minh bạch và thuận lợi cho phát triển kinh tế – xã hội.
GRP giúp cơ quan quản lý xây dựng quy định dựa trên bằng chứng, có đánh giá tác động đầy đủ và khách quan; tăng cường tham vấn, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quá trình soạn thảo; giảm thiểu các rào cản kỹ thuật không cần thiết đối với thương mại, thúc đẩy đổi mới và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Dự án được Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia chủ trì thực hiện trong giai đoạn 2025-2027, mục tiêu tăng cường năng lực cho đội ngũ cán bộ của các Bộ, ngành, địa phương trong việc xây dựng, thẩm định và thực thi QCVN theo hướng hiệu quả, minh bạch, phù hợp thông lệ quốc tế.
Thông qua việc nâng cao nhận thức và năng lực áp dụng Thực hành quản lý quy định tốt, dự án đang góp phần thúc đẩy quá trình hiện đại hóa khung pháp lý của Việt Nam, hướng tới một nền quản lý công minh bạch, có thể dự báo và trách nhiệm hơn, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế – xã hội bền vững và hội nhập khu vực sâu rộng hơn.
RT4D hay còn gọi là Chương trình Thương mại khu vực vì phát triển, là đơn vị cùng Ban Thư ký ASEAN triển khai chương trình hợp tác kinh tế và hỗ trợ kỹ thuật trong khối này trong khuôn khổ hiệp định RCEP và hiệp định AANZFTA.
“Không chỉ dự án này, RT4D với vai trò là đơn vị thực thi chương trình hợp tác kinh tế của khối AANZ trong khuôn khổ hiệp định AANZFTA và RCEP, còn triển khai nhiều dự án khác nhằm hỗ trợ các quốc gia thành viên trong việc thực thi hiệu quả những cam kết trong hiệp định. Chúng tôi cam kết tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Ban Thư ký ASEAN và các quốc gia thành viên tiếp tục thực thi hiệu quả các dự án, góp phần thúc đẩy hợp tác chặt chẽ giữa các nước thành viên, vì một khu vực tự do, minh bạch, hợp tác và phát triển”, bà Nguyễn Thị Thanh Mai bày tỏ.
Cơ quan ban hành quy chuẩn kỹ thuật có trách nhiệm thực hiện đánh giá tác động của quy chuẩn với sự tham gia của các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan. Đồng thời, cơ quan này phải tổ chức tham vấn, lấy ý kiến công khai, rộng rãi về hồ sơ dự thảo QCVN trên Cổng thông tin điện tử của mình và Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng. Dự thảo QCVN cũng cần được gửi lấy ý kiến các nước thành viên WTO theo nghĩa vụ minh bạch hóa, thời gian lấy ý kiến về dự thảo ít nhất là 60 ngày
Trong đó, nội dung cơ bản của Báo cáo đánh giá tác động QCVN bao gồm: Khái quát chung về nội dung dự thảo quy chuẩn kỹ thuật; Xác định vấn đề (thu thập, phân tích, đánh giá mức độ rủi ro, bất cập trên thực tiễn, diễn giải cụ thể các nội dung của dự thảo QCVN có khả năng tác động và lý do quy định); Đưa ra các phương án/giải pháp giải quyết vấn đề; phân tích, đánh giá tác động tích cực và tác động tiêu cực của từng giải pháp đối với Nhà nước, người dân, doanh nghiệp;
Tính khả thi, sẵn sàng của hạ tầng kỹ thuật, năng lực hoạt động đánh giá sự phù hợp sau khi quy chuẩn kỹ thuật được ban hành (phòng thử nghiệm, tổ chức chứng nhận, giám định trong nước đủ năng lực, phân bổ 3 miền…); Thời điểm quy chuẩn có hiệu lực; Thời hạn chuyển tiếp; Quá trình tham vấn các vấn đề có khả năng tác động và giải trình ý kiến liên quan; Kiến nghị giải pháp tối ưu trên cơ sở phân tích, kết quả của quá trình tham vấn.
Tại phiên thảo luận, bà Nguyễn Thị Mai Phương – Phó Giám đốc Văn phòng TBT Việt Nam đã trình bày về vai trò của GRP với Quy chuẩn kỹ thuật. Trong phần trình bày, bà Mai Phương đã phân tích về vai trò của GRP trong xây dựng và áp dụng QCVN tại Việt Nam. GRP cung cấp bộ công cụ đa dạng và toàn diện, giúp cơ quan nhà nước quản lý quy định một cách khoa học và hiệu quả từ khâu xây dựng đến thực thi QCVN.
Bà Mai Phương khẳng định, GRP giúp cải thiện chất lượng QCVN thông qua 4 điểm: Thứ nhất, GRP giúp bảo đảm QCVN được ban hành một cách “cần thiết” và “hợp lý” – Thông qua đánh giá tác động quy chuẩn (RIA), cơ quan soạn thảo xác định rõ vấn đề thực tế cần quản lý, tránh tình trạng ban hành tràn lan, chồng chéo. Nhờ đó, mỗi QCVN được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tiễn, không phải xuất phát từ thói quen quản lý hay sức ép hành chính.
Thứ hai, GRP đảm bảo QCVN mang lại lợi ích lớn hơn chi phí – GRP yêu cầu phân tích chi phí – lợi ích, giúp tránh quy định gây gánh nặng không cần thiết. QCVN chỉ được ban hành khi lợi ích xã hội ròng là dương, tạo động lực tuân thủ và giảm phản ứng từ doanh nghiệp.
Thứ ba, GRP giúp QCVN hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế và tránh rào cản thương mại – Theo Hiệp định TBT/WTO, các QCVN phải dựa trên tiêu chuẩn quốc tế trừ khi có lý do chính đáng. GRP bảo đảm quy trình rà soát, so sánh và viện dẫn tiêu chuẩn quốc tế, giúp QCVN tương thích toàn cầu và hạn chế tranh chấp thương mại.
Thứ tư, GRP tăng tính minh bạch và tham gia của các bên liên quan – GRP yêu cầu tham vấn công khai, thực chất với doanh nghiệp, hiệp hội, cơ quan nhà nước, người tiêu dùng. Tham vấn giúp QCVN phản ánh nhu cầu thực tế, dễ hiểu và khả thi hơn, đồng thời tạo đồng thuận xã hội.
Trong khuôn khổ chương trình, TS. Cesar Cordova – Giám đốc Cấp cao, Jacobs, Cordova & Associates (JC&A) đảm nhiệm vai trò là người điều phối chính cho sáu phiên thảo luận chuyên sâu còn lại. Bằng phương pháp đào tạo tương tác, TS. Cordova kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, đưa ra các bài tập tình huống cụ thể để học viên thảo luận nhóm, phân tích và xử lý vấn đề thực tế trong quá trình xây dựng, đánh giá và áp dụng quy chuẩn kỹ thuật (QCVN).
Thông qua các hoạt động này, học viên không chỉ nắm vững khái niệm và công cụ của GRP, mà còn hiểu rõ hơn cách vận dụng RIA (đánh giá tác động quy chuẩn) nhằm nâng cao chất lượng và tính khả thi của QCVN, bảo đảm quy chuẩn được ban hành trên cơ sở cần thiết, hợp lý và minh bạch.
