TP.HCM đang chuyển hướng phát triển đô thị thông minh từ cách tiếp cận thiên về công nghệ sang mô hình quản trị dựa trên dữ liệu, trong đó quy hoạch đô thị giữ vai trò tạo lập “bộ khung không gian” để kết nối giao thông, hạ tầng, nhà ở, môi trường và các hoạt động kinh tế – xã hội.
Trong tiến trình xây dựng đô thị thông minh, bài toán đặt ra với TP.HCM không còn đơn thuần là đầu tư thêm thiết bị, phần mềm hay trung tâm điều hành. Quan trọng hơn là hình thành một phương thức quản trị mới, trong đó quy hoạch gắn với vận hành, dữ liệu được chia sẻ có kiểm soát và các quyết định phát triển đô thị có thể được phân tích, dự báo trước tác động.
Theo tham luận của Sở Quy hoạch – Kiến trúc tại Hội thảo “Giải pháp xây dựng và phát triển đô thị thông minh trên địa bàn TP.HCM”, tương lai đô thị thông minh cần được nhìn nhận như một phương thức phát triển và quản trị đô thị mới. Trong đó, dữ liệu phải trở thành một loại hạ tầng thiết yếu, phục vụ quá trình ra quyết định và cung cấp dịch vụ cho người dân, doanh nghiệp.
Ngày 29/7/2026, UBND TP.HCM đã ban hành Quyết định số 4714/QĐ-UBND phê duyệt Đề án Phát triển đô thị thông minh tại TP.HCM giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đề án xác định những chuyển dịch quan trọng, từ ứng dụng công nghệ sang đổi mới mô hình quản trị; từ dữ liệu phân tán sang dữ liệu được quản trị, dùng chung; đồng thời chuyển từ cách xử lý bị động sang phân tích, dự báo và cảnh báo sớm.
Quy hoạch số làm nền tảng quản trị đô thị
Sau hợp nhất, TP.HCM có quy mô dân số khoảng 14 triệu người, diện tích tăng hơn ba lần so với trước. Quy mô không gian và mức độ liên kết vùng ngày càng lớn khiến các vấn đề như giao thông, ngập nước, môi trường, nhà ở, sử dụng đất hay hạ tầng kỹ thuật không thể được giải quyết hiệu quả nếu mỗi ngành vận hành trên một hệ thống dữ liệu riêng.
Từ góc độ quy hoạch đô thị, yêu cầu đặt ra là phải tạo được một “bức tranh số” thống nhất về hiện trạng, quy hoạch, dự án và những biến động trong quá trình phát triển. Đây cũng là cơ sở để từng bước xây dựng bản sao số (Digital Twin), hỗ trợ cơ quan quản lý đánh giá phương án và dự báo tác động trước khi đưa ra quyết định.
Sở Quy hoạch – Kiến trúc được giao nhiều nhiệm vụ trực tiếp trong Đề án Phát triển đô thị thông minh. Trong đó có việc lồng ghép nội dung, giải pháp đô thị thông minh vào các cấp độ quy hoạch, từ quy hoạch tổng thể Thành phố, quy hoạch chuyên ngành hạ tầng kỹ thuật đến quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết.
Một nhiệm vụ đáng chú ý khác là xây dựng, vận hành nền tảng hỗ trợ lập, thẩm định và phê duyệt quy hoạch đô thị, nông thôn trên nền GIS. Mục tiêu là đưa nền tảng vào vận hành trong quý IV/2026, tiến tới năm 2030 có 100% đồ án quy hoạch đô thị và nông thôn được lập, thẩm định hoặc quản lý trên nền tảng GIS, với ít nhất 80% quy trình thẩm định được số hóa.
Song song đó, cơ sở dữ liệu quy hoạch đô thị và nông thôn thống nhất sẽ được kết nối với Kho dữ liệu dùng chung của Thành phố và Trung tâm giám sát, điều hành đô thị thông minh. Đến năm 2030, mục tiêu đặt ra là số hóa ít nhất 90% hồ sơ quy hoạch hiện có và tích hợp 100% dữ liệu quy hoạch mới ngay từ đầu.
Từ bản đồ quy hoạch đến “bức tranh” toàn đô thị
Một trong những hướng tiếp cận được Sở Quy hoạch – Kiến trúc đề xuất là xây dựng nền tảng bản đồ đô thị dùng chung. Theo đó, dữ liệu quy hoạch sẽ đóng vai trò như lớp nền không gian để kết nối dữ liệu của nhiều lĩnh vực.
Trên cùng một hệ quy chiếu, ngành giao thông có thể tích hợp dữ liệu mạng lưới và lưu lượng; ngành xây dựng bổ sung thông tin về công trình, nhà ở và hạ tầng kỹ thuật; ngành tài nguyên và môi trường cập nhật dữ liệu đất đai, địa hình, sông rạch và môi trường. Các lĩnh vực y tế, giáo dục, thương mại, bất động sản và dịch vụ đô thị cũng có thể bổ sung các lớp dữ liệu chuyên ngành theo thẩm quyền.
Cách làm này giúp cơ quan quản lý nhìn thấy mối quan hệ giữa quy hoạch, dân số, việc làm, giao thông, nhà ở, môi trường, hạ tầng và các dự án đầu tư thay vì đánh giá từng lĩnh vực một cách tách biệt.
Đặc biệt, nền tảng bản đồ đô thị có thể hỗ trợ lãnh đạo Thành phố “nhìn trước” tác động của một dự án hoặc phương án phát triển. Khi xem xét một dự án lớn, hệ thống có thể hỗ trợ phân tích những thay đổi về giao thông, nguy cơ ngập, khả năng đáp ứng của trường học, bệnh viện, hạ tầng xã hội, môi trường, cảnh quan và sử dụng đất.
Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong công tác quy hoạch và quản lý xây dựng: từ quản lý hiện trạng sang chủ động mô phỏng, đánh giá và dự báo.
Ưu tiên những bài toán đô thị có tác động trực tiếp
Thay vì triển khai dàn trải, TP.HCM định hướng lựa chọn những kịch bản có tác động cao để thử nghiệm và chứng minh hiệu quả. Trong lĩnh vực quy hoạch – xây dựng, các bài toán được đặt ra gồm giám sát thực hiện quy hoạch, phát hiện biến động sử dụng đất và xây dựng; mô phỏng tác động của các dự án lớn đối với giao thông, thoát nước, môi trường và hạ tầng xã hội.
Các khu vực phát triển gắn với giao thông công cộng có thể được lựa chọn để tích hợp dữ liệu về giao thông, dân số, nhà ở, dịch vụ và quỹ đất. Trong khi đó, những khu vực chịu áp lực ngập có thể trở thành nơi thí điểm kết nối dữ liệu quy hoạch, địa hình, thoát nước, sông rạch, cây xanh và dự án đầu tư.
Về lâu dài, nền tảng này có thể phát triển thành cổng thông tin bản đồ đô thị, tiến tới một siêu ứng dụng đô thị đa ngành. Người dân có thể tra cứu thông tin quy hoạch và dịch vụ xung quanh; doanh nghiệp tìm hiểu định hướng phát triển, hạ tầng và cơ hội đầu tư; cơ quan quản lý theo dõi dự án, biến động đô thị và hiệu quả thực hiện quy hoạch.
Sở Quy hoạch – Kiến trúc cũng đang triển khai Kế hoạch số 6112/KH-SQHKT ngày 30/7/2026 về hành động 100 ngày xử lý các điểm nghẽn chuyển đổi số. Các mục tiêu gồm cập nhật khoảng 2.000 hồ sơ vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về quy hoạch đô thị, nông thôn trong tháng 11/2026; hoàn thành chỉnh lý, số hóa 100% hồ sơ lưu trữ ba năm gần nhất trong tháng 9/2026 và làm sạch, hoàn thiện các cơ sở dữ liệu chuyên ngành thuộc phạm vi quản lý.
Theo định hướng này, đô thị thông minh của TP.HCM sẽ không được xây dựng từ việc “mua thêm công nghệ”, mà từ khả năng tổ chức lại dữ liệu và quy trình ra quyết định. Khi quy hoạch, xây dựng, giao thông, môi trường và hạ tầng được kết nối trên cùng một không gian dữ liệu, Thành phố có thêm cơ sở để phát triển đô thị đồng bộ, minh bạch và thích ứng tốt hơn với những yêu cầu mới.
SEO: đô thị thông minh TP.HCM, quy hoạch đô thị TP.HCM, quy hoạch số TP.HCM, xây dựng TP.HCM, GIS quy hoạch, bản đồ đô thị dùng chung, Digital Twin TP.HCM, dữ liệu quy hoạch đô thị, phát triển đô thị thông minh, quy hoạch kiến trúc TP.HCM.
Từ khóa dài: TP.HCM xây dựng đô thị thông minh giai đoạn 2026-2030, nền tảng GIS trong quy hoạch đô thị TP.HCM, bản đồ đô thị dùng chung TP.HCM, chuyển đổi số trong quy hoạch xây dựng TP.HCM, Digital Twin trong quy hoạch đô thị TP.HCM.
