Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm nảy sinh nhiều vấn đề pháp lý liên quan đến dữ liệu cá nhân, sở hữu trí tuệ, trách nhiệm bồi thường và hoạt động tư pháp. Các chuyên gia cho rằng cần tăng cường nghiên cứu liên ngành để xây dựng cơ chế quản lý phù hợp, đồng thời bảo đảm vai trò kiểm soát của con người.
Ngày 30/10/2026, Trường Đại học Gia Định (GDU) tổ chức Hội nghị Khoa học cấp Quốc gia năm 2026 với chủ đề “Trí tuệ nhân tạo (AI) và những tác động đến lĩnh vực pháp luật”. Chương trình do Khoa Khoa học xã hội và Ngôn ngữ Quốc tế phối hợp thực hiện, thu hút sự tham gia của các nhà khoa học, giảng viên, chuyên gia pháp lý, đại diện cơ quan tư pháp, luật sư và doanh nghiệp.

PGS.TS. Phạm Văn Song phát biểu tại sự kiện.
Hội nghị tập trung phân tích những thay đổi mà AI mang lại đối với hệ thống pháp luật, đồng thời nhận diện các khoảng trống trong quản lý khi công nghệ ngày càng tham gia sâu vào những hoạt động gắn với quyền và lợi ích của cá nhân, tổ chức.
Phát biểu tại sự kiện, PGS.TS. Phạm Văn Song, Quyền Hiệu trưởng Trường Đại học Gia Định, cho rằng AI đang tác động đến nhiều khâu của lĩnh vực pháp luật, từ xây dựng chính sách, thực thi pháp luật đến tố tụng, xét xử, nghiên cứu và đào tạo.
Theo ông, vấn đề hiện nay không đơn thuần là có sử dụng AI hay không, mà quan trọng hơn là xác định phạm vi ứng dụng, cách thức kiểm soát và trách nhiệm của các bên khi công nghệ phát sinh sai sót. Tốc độ phát triển của AI đang đặt ra yêu cầu tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện hành lang pháp lý để theo kịp thực tiễn.
Một trong những nội dung được quan tâm tại phiên toàn thể là khả năng ứng dụng AI trong hoạt động bán lẻ thuốc và tư pháp. Tham luận của ThS. DS. Nguyễn Công Hậu, giảng viên Khoa Khoa học sức khỏe, GDU, đề cập việc hoàn thiện khung pháp lý đối với hoạt động bán lẻ thuốc ứng dụng AI trên cơ sở Luật Dược số 44/2024/QH15.

GS.TS. Võ Khánh Vinh (ngồi giữa) tham gia Hội nghị.
Ở lĩnh vực xét xử, việc sử dụng trợ lý ảo hỗ trợ thẩm phán cũng đặt ra nhiều vấn đề về tính chính xác, minh bạch và giới hạn trách nhiệm. ThS. Thẩm phán Lê Thiết Hùng, Chánh án Tòa án nhân dân khu vực 5, tỉnh Quảng Trị, cảnh báo nguy cơ AI tạo ra tình trạng “ô nhiễm thuật ngữ” trong hoạt động tư pháp, khi hệ thống có thể đưa ra thông tin thiếu chính xác hoặc diễn giải sai bản chất vụ việc.
Theo ông, AI có thể hỗ trợ thẩm phán tra cứu, tổng hợp và xử lý thông tin, nhưng không thể thay thế vai trò đánh giá của con người. Thẩm phán vẫn phải chịu trách nhiệm cuối cùng trong việc kiểm tra chứng cứ, đối chiếu căn cứ pháp lý và đưa ra phán quyết.
Bên cạnh phiên toàn thể, hội nghị tổ chức sáu phiên chuyên đề song song, mở rộng thảo luận về nhiều khía cạnh như pháp luật dân sự, tài sản và sở hữu trí tuệ; ứng dụng AI trong tài chính – ngân hàng, quản trị doanh nghiệp; chính sách tài khóa, đầu tư; an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và đạo đức AI.
Các vấn đề được đưa ra phân tích khá đa dạng, từ quyền tác giả đối với sản phẩm do AI tạo sinh, trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hệ thống AI gây ra đến nguy cơ lừa đảo công nghệ cao và nghĩa vụ bảo vệ dữ liệu của doanh nghiệp.
PGS.TS.LS. Bùi Kim Hiếu, Trưởng Khoa Khoa học xã hội và Ngôn ngữ Quốc tế, GDU, nhận định những thách thức pháp lý từ AI cần được tiếp cận trên cơ sở liên ngành. Bởi một vấn đề công nghệ có thể đồng thời liên quan đến nhiều lĩnh vực pháp luật khác nhau. Chẳng hạn, dữ liệu cá nhân không chỉ gắn với quyền riêng tư mà còn liên quan đến trách nhiệm doanh nghiệp, an ninh mạng và quản trị công nghệ.
Đáng chú ý, hội nghị cũng đặt vấn đề về năng lực của nguồn nhân lực pháp luật trong bối cảnh AI tạo sinh ngày càng phổ biến. Người học không chỉ cần kiến thức chuyên môn mà còn phải có tư duy phản biện, năng lực số và khả năng kiểm chứng thông tin do AI cung cấp.
GS.TS. Võ Khánh Vinh, Phó Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Luật, Cố vấn cao cấp Trường Đại học Kiểm sát, cho biết đã sử dụng AI để tổng hợp hơn 47.000 văn bản pháp luật còn hiệu lực ở cả cấp Trung ương và địa phương. Kết quả này cho thấy tiềm năng của công nghệ trong việc hỗ trợ hệ thống hóa, khai thác dữ liệu pháp lý.
Tuy nhiên, theo ông, yêu cầu đặt ra không chỉ là xây dựng quy định quản lý AI mà còn phải định hình một trật tự pháp lý mới, trong đó công nghệ được phát triển và ứng dụng trên cơ sở các nguyên tắc bảo đảm quyền, lợi ích của con người.
Thông qua hội nghị, GDU hướng đến thúc đẩy kết nối giữa nghiên cứu khoa học và thực tiễn ứng dụng, tạo diễn đàn trao đổi giữa giới học thuật, cơ quan tư pháp và cộng đồng doanh nghiệp. Đây cũng là một phần trong chuỗi hoạt động học thuật của trường năm 2026, bên cạnh các hội thảo về kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi AI trong giáo dục đại học và công nghệ thông minh trong công nghiệp thế hệ mới.
Trong bối cảnh AI tiếp tục mở rộng phạm vi ứng dụng, việc hoàn thiện pháp luật cần song hành với phát triển công nghệ. Bài toán không phải ngăn cản đổi mới, mà là thiết lập những giới hạn và cơ chế trách nhiệm đủ rõ để AI trở thành công cụ phục vụ xã hội, thay vì tạo thêm những rủi ro khó kiểm soát.
Phan Thái







