Hơn 120 năm hình thành và phát triển, Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng không chỉ là cái nôi đào tạo kỹ thuật đầu tiên ở Nam Bộ mà còn là nơi gắn với dấu ấn của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chủ tịch Tôn Đức Thắng. Việc đề xuất xếp hạng di tích lịch sử đang mở ra cơ hội gìn giữ một không gian giàu giá trị giáo dục, kiến trúc và cách mạng.
Giữa trung tâm TP.HCM, Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng vẫn lặng lẽ lưu giữ những dấu ấn của hơn một thế kỷ lịch sử. Được thành lập từ năm 1906 với tiền thân là Trường Cơ khí Á Châu (thường gọi là Trường Bá Nghệ), đây được xem là trường đào tạo kỹ thuật đầu tiên tại Nam Bộ, góp phần hình thành đội ngũ công nhân kỹ thuật phục vụ quá trình công nghiệp hóa từ đầu thế kỷ XX. Không chỉ mang ý nghĩa về giáo dục nghề nghiệp, ngôi trường còn gắn liền với nhiều sự kiện và nhân vật có tầm vóc đặc biệt trong lịch sử dân tộc.
Ngày 26/6, tại hội thảo khoa học về giá trị di tích lịch sử của Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng, nhiều nhà nghiên cứu, chuyên gia lịch sử và đại diện các cơ quan quản lý đã thống nhất nhận định rằng ngôi trường hội tụ đầy đủ các yếu tố để được đề xuất xếp hạng di tích lịch sử cấp thành phố. Theo các chuyên gia, giá trị của trường không chỉ nằm ở tuổi đời hơn 120 năm mà còn ở vai trò đặc biệt trong tiến trình phát triển giáo dục kỹ thuật, phong trào công nhân và lịch sử cách mạng Việt Nam.
Một trong những dấu ấn nổi bật nhất của Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng là nơi người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành từng theo học vào đầu năm 1911 trước khi rời Bến Nhà Rồng ra đi tìm đường cứu nước. Dù khoảng thời gian học tập tại trường không dài, nhưng đây được xem là một cột mốc quan trọng trong hành trình trưởng thành của Người. Môi trường đào tạo kỹ thuật cùng cơ hội tiếp cận kiến thức về máy móc, công nghiệp hiện đại được cho là đã góp phần mở rộng tầm nhìn của Nguyễn Tất Thành trước bước ngoặt lịch sử của dân tộc.
Không chỉ có Chủ tịch Hồ Chí Minh, ngôi trường còn ghi dấu quãng thời gian học tập của Chủ tịch Tôn Đức Thắng trong khóa học cơ khí tàu biển giai đoạn 1915-1917. Sau này, từ một người thợ cơ khí, ông trở thành nhà lãnh đạo xuất sắc của cách mạng Việt Nam và là người kế nhiệm Chủ tịch Hồ Chí Minh. Hai vị lãnh tụ từng học dưới mái trường này đã tạo nên giá trị lịch sử đặc biệt mà rất ít cơ sở giáo dục tại Việt Nam có được.
Theo các nhà nghiên cứu, giá trị của Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng còn được thể hiện qua kiến trúc mang phong cách Pháp đầu thế kỷ XX. Nhiều hạng mục công trình vẫn giữ được nét nguyên bản, phản ánh tư duy quy hoạch và xây dựng trường học thời kỳ thuộc địa. Trải qua nhiều biến động lịch sử, khuôn viên, các dãy nhà học và nhà truyền thống vẫn được bảo tồn khá tốt, trở thành nguồn tư liệu sống động về lịch sử giáo dục và đô thị Sài Gòn xưa.
Các chuyên gia cũng đánh giá trường là chứng nhân của quá trình hình thành tầng lớp công nhân kỹ thuật tại Nam Bộ. Hàng chục nghìn kỹ sư, kỹ thuật viên và công nhân lành nghề đã trưởng thành từ nơi đây, đóng góp quan trọng cho sự phát triển của nhiều ngành công nghiệp, cơ khí, đóng tàu và sản xuất trong suốt hơn một thế kỷ. Chính vai trò đặc biệt này giúp ngôi trường vượt ra ngoài phạm vi của một cơ sở đào tạo đơn thuần để trở thành một biểu tượng của lịch sử lao động và giáo dục nghề nghiệp Việt Nam.
Việc đề xuất xếp hạng di tích lịch sử không chỉ nhằm bảo tồn các công trình kiến trúc mà còn hướng đến gìn giữ những giá trị tinh thần gắn với truyền thống hiếu học, tinh thần yêu nước và khát vọng cống hiến của nhiều thế hệ học sinh, sinh viên. Đây cũng là cơ sở để tiếp tục nghiên cứu, sưu tầm tư liệu, xây dựng các không gian trưng bày, giáo dục truyền thống và quảng bá lịch sử của thành phố.
Nhiều ý kiến tại hội thảo cho rằng sau khi được công nhận là di tích lịch sử, Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng có thể trở thành một điểm đến văn hóa – giáo dục hấp dẫn. Việc kết nối ngôi trường với các tuyến tham quan di sản của TP.HCM sẽ góp phần lan tỏa giá trị lịch sử đến học sinh, sinh viên, du khách trong và ngoài nước, đồng thời tạo thêm một sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc cho đô thị hơn 300 năm tuổi.
Hơn một thế kỷ đã trôi qua, Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng vẫn giữ nguyên vai trò là nơi đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao, đồng thời lưu giữ những ký ức quý giá của lịch sử dân tộc. Đề xuất xếp hạng di tích lịch sử không chỉ là sự ghi nhận đối với một ngôi trường lâu đời mà còn là bước đi cần thiết để bảo tồn một “địa chỉ đỏ” mang nhiều giá trị về giáo dục, kiến trúc và truyền thống cách mạng cho các thế hệ mai sau.
Phan Thái
