Trong bối cảnh chuyển đổi xanh ngày càng trở thành yêu cầu đối với doanh nghiệp, ngành nhựa Việt Nam cần chuyển trọng tâm từ tăng trưởng sản lượng sang nâng cao giá trị vật liệu, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thúc đẩy tái chế. Theo ông Đinh Đức Thắng, Chủ tịch Hiệp hội Nhựa Việt Nam, kinh tế tuần hoàn là hướng đi quan trọng để ngành vừa nâng cao năng lực cạnh tranh, vừa giảm áp lực lên môi trường.
Phát triển ngành nhựa không chỉ là tăng sản lượng
Nhựa là vật liệu quan trọng trong nhiều lĩnh vực của nền kinh tế hiện đại, từ bao bì, xây dựng, giao thông đến điện tử, y tế và nông nghiệp. Nhờ đặc tính nhẹ, bền, dễ tạo hình và chống ăn mòn, vật liệu này góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, bảo quản hàng hóa và đáp ứng nhiều nhu cầu thiết yếu của đời sống.
Ông Đinh Đức Thắng, Chủ tịch Hiệp hội Nhựa Việt Nam
Tại Việt Nam, ngành nhựa hiện có hơn 6.000 doanh nghiệp, tạo việc làm cho hàng trăm nghìn lao động. Quy mô toàn ngành đạt khoảng 34,3 tỷ USD năm 2025, tăng từ mức 31,4 tỷ USD năm 2024. Sản phẩm nhựa Việt Nam đã có mặt tại hơn 190 quốc gia và vùng lãnh thổ, với kim ngạch xuất khẩu năm 2025 ước đạt 10 tỷ USD.
Những con số này cho thấy vai trò ngày càng lớn của ngành nhựa trong nền kinh tế. Tuy nhiên, cùng với cơ hội mở rộng thị trường, doanh nghiệp cũng đối mặt với yêu cầu cao hơn về sử dụng nguyên liệu, kiểm soát chất thải và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường.
Trong bối cảnh đó, định hướng phát triển ngành không thể chỉ tập trung vào năng lực sản xuất hay sản lượng đầu ra. Việc nâng cao giá trị vật liệu trong suốt vòng đời sản phẩm đang trở thành vấn đề cần được quan tâm.
Ông Đinh Đức Thắng: Chất thải nhựa cần được nhìn nhận như nguồn tài nguyên
Theo ông Đinh Đức Thắng, Chủ tịch Hiệp hội Nhựa Việt Nam, ngành nhựa cần thay đổi cách tiếp cận, từ phát triển sản xuất đơn thuần sang quản lý hiệu quả toàn bộ vòng đời vật liệu.
Ông nhấn mạnh: “Nhựa đã và đang đóng vai trò quan trọng trong sản xuất, thương mại và đời sống hiện đại. Vì vậy, câu chuyện của ngành hôm nay không chỉ là phát triển sản xuất, mà là làm thế nào để nâng cao giá trị của vật liệu trong toàn bộ vòng đời – từ thiết kế, sử dụng tài nguyên, sản xuất đến thu gom, tái sử dụng và tái chế”.
Quan điểm này cho thấy phát triển bền vững không chỉ bắt đầu khi sản phẩm được đưa ra thị trường, mà cần được tính toán ngay từ khâu thiết kế. Việc lựa chọn nguyên liệu, tối ưu lượng vật liệu sử dụng, nâng cao độ bền và khả năng tái chế có thể góp phần giảm lãng phí tài nguyên, đồng thời tạo thuận lợi cho quá trình xử lý sau tiêu dùng.
Đặc biệt, thay vì xem sản phẩm nhựa đã qua sử dụng là chất thải cần loại bỏ, ngành cần hướng đến khả năng thu hồi và đưa vật liệu trở lại chu trình sản xuất.
Ông Thắng cho rằng: “Khi chất thải nhựa được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên có giá trị và được đưa trở lại chu trình sản xuất một cách hiệu quả, chúng ta không chỉ giảm áp lực lên môi trường mà còn tạo thêm giá trị kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành”.
Đây cũng là nền tảng của kinh tế tuần hoàn trong ngành nhựa. Khi vật liệu được thu gom, phân loại và tái chế phù hợp, giá trị của chúng có thể tiếp tục được khai thác thay vì bị lãng phí. Quá trình này đồng thời mở ra cơ hội phát triển lĩnh vực tái chế, tạo nguồn nguyên liệu thứ cấp và tăng cường sự liên kết giữa các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị.
EPR cần thúc đẩy quá trình tuần hoàn
Một nội dung được Chủ tịch Hiệp hội Nhựa Việt Nam nhấn mạnh là vai trò của cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR). Theo ông, cơ chế này cần hướng đến mục tiêu thúc đẩy quá trình thu gom, tái sử dụng và tái chế, qua đó duy trì giá trị của vật liệu trong nền kinh tế.
EPR đặt ra yêu cầu tăng cường trách nhiệm của nhà sản xuất đối với sản phẩm sau khi đưa ra thị trường. Khi được triển khai hiệu quả, cơ chế này có thể góp phần thúc đẩy doanh nghiệp quan tâm hơn đến thiết kế thân thiện với tái chế, đồng thời hỗ trợ hình thành hệ thống thu gom và xử lý chất thải phù hợp.
Tuy nhiên, để kinh tế tuần hoàn phát huy hiệu quả, trách nhiệm không thể chỉ đặt lên một nhóm chủ thể. Doanh nghiệp cần cải tiến công nghệ và thiết kế sản phẩm; hệ thống thu gom cần được tổ chức hiệu quả; hoạt động phân loại, tái chế cần đáp ứng yêu cầu kỹ thuật; người tiêu dùng cũng cần nâng cao ý thức phân loại và thải bỏ đúng cách.
Chuyển đổi xanh để nâng sức cạnh tranh
Xu hướng quản lý môi trường đang tạo ra những yêu cầu mới đối với doanh nghiệp nhựa Việt Nam, đặc biệt khi tham gia chuỗi cung ứng quốc tế. Tại châu Âu, Quy định về Bao bì và Chất thải bao bì (PPWR) đưa ra các yêu cầu theo lộ trình về giảm bao bì, tái sử dụng, khả năng tái chế và hàm lượng vật liệu tái chế.
Trước những thay đổi này, doanh nghiệp cần chủ động đổi mới công nghệ, tiết kiệm nguyên liệu, nâng cao khả năng tái chế và hoàn thiện quy trình quản lý sản phẩm sau sử dụng. Việc lựa chọn vật liệu cũng cần được xem xét trên toàn bộ vòng đời, thay vì chỉ tập trung vào một đặc tính riêng lẻ.
Theo định hướng mà ông Đinh Đức Thắng đề cập, mục tiêu của ngành nhựa không đơn thuần là giảm sử dụng vật liệu, mà là khai thác giá trị của nhựa một cách hiệu quả và có trách nhiệm hơn.
Khi sản phẩm hoàn thành chức năng nhưng vật liệu vẫn có thể được thu hồi để tiếp tục một vòng đời mới, lợi ích kinh tế và trách nhiệm môi trường có thể được kết nối. Đây sẽ là hướng đi quan trọng để ngành nhựa Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, thích ứng với xu hướng chuyển đổi xanh và đóng góp vào mục tiêu phát triển bền vững.
Phan Thái
